LÉXICO DAS FORTALEZAS MEDIEVAIS

ADARVE: Camiño que hai detrás do parapeto, no alto da fortificación. Coñecido tamén como “camiño da ronda”. É a parte superior das murallas, por onde pasean os vixiantes.
AMEA: Cada un dos prismas, polo regular rectangulares ou pentagonais que coroan os muros dunha fortificación.
APARELLO: Xeito de colocar os sillares ou a mampostería.
APROCHES: Traballo que realizaban os atacantes para invadir unha fortaleza. Son as trincheiras.
ASPILLEIRA: O equivalente a unha seteira: fina abertura no muro, normalmente con verteluces ó interior.
BACÍA: Baixela ou peza cóncava.
BALESTRA: Arco de madeira que serva para lanzar frechas.
BALUARTE: Obra dunha fortificación pentagonal que sobresae da muralla. Sitúase normalmente nos ángulos saintes. Componse de dúas coroas formando ángulos ó exterior e unha entrada polo interior.
BARA DE CASA: Úsase como referencia á torre da homenaxe, ou torre principal.
BARBACANA: Recinto fortificado exterior, avanzado e aillado. Estaba pensado para defender portas ou cabezas de ponte. Ven sendo unha segunda muralla, despois da principal. Tamén defende ó foso, no caso de habelo.
BRAZA: Medida de lonxitude, equivalente a 1. 69. ms.
CALICANTO: Obra de mampostería.
CAPACETE: Peza dunha armadura que servía para defender a cabeza.
CASTELO: Lugar forte, cercado de murallas, baluartes, fosos e outras fortificacións.
CIDADELA: Recinto fortificado permanente no interior dunha fortaleza.
CONTO: Cantidade equivalente a un millón.
CONTRAESCARPA: Plano inclinado que forma o foso (onde o hai), na parte oposta á que se asenta a muralla.
COROA: (Guirnalda): Obra exterior da fortificación, composta por un baluarte e dous medios baluartes unidos, unidos polas súas correspondentes cortinas. Componse de dous hornabeques xunguidos. Esta figura pode complicarse cando se une e relaciona con outras.
CORTINA: Lenzo ou sector da muralla entre torres, baluartes ou esquinas. É a parte recta do recinto amurallado.
CUBO: Torreón circular do recinto amurallado.
DOVELA: Pedra labrada ó xeito de cuña que serva para facer arcos ou bóvedas.
ESTACADA: Defensa exterior formad por paus.
EXPLANADA: Espacio descuberto e con pendente suave que hai diante e no exterior das fortalezas. Tamén se chama glacis.
FLANCO: Cada unha das caras dun baluarte.
FORTALEZA: Recinto fortificado.
GÁRGOLA: Cano de desaugue, colocado nas esquinas dunha edificación.
GARITA, TORRIÑA, GARITÓN: Torre redonda ou pentagonal colocada nos ángulos, vértices ou puntos saintes dunha fortificación.
GRADA: Peldaño.
GUINDASTRE: Dous paos elevados e unidos en ángulo, sostidos por un par de tirantes ou ventos, que serven para elevar as pedras nunha contrucción.
GUIRNALDA: Coroa dunha torre. É a obra exterior da fortificación. (consultar “coroa”).
GLACIS: Espacio que hai descuberto e con lixeira pendente.
GUIRNALADA: Obra exterior da fortificación, composta por un baluarte e dous medios baluartes unidos polas súas correspondentes cortinas. Úsase ás veces en vez de coroa.
HORNABEQUE: Obra exterior dunha fortificación composta de dous baluartes unidos por unha cortina. A capacidade defensiva é superior á da tenace e inferior á da coroa.
LENZO: Fachada dunha edificación que se extende dun lado a outro.
LIÑA MAXISTRAL: Parte superior da escarpa dun muro.
MAINEL: Elemento longo e delgado que divide un oco en dúas partes, verticalmente.
MAMPOSTO: Obra de mampostería: pedras sen labrar.
MATACÁN: Saedizo ou obra voadiza na parte alta dun muro, dunha torre ou dunha edificación. Tamén se coñece como “ladroeira”.
MECHICAL: Burato cadrado que se fai nos muros para meter nel ou apear vigas e pontóns.
MODILLÓN: Pedra sainte que pode estar ou non ornamentada, onde apea unha cornixa, lintel ou parapeto.
PARAMENTO: Calquera das dúas caras dun muro.
PÉ: Medida equivalente a 28 cms. (Esta medida non era igual en todas partes).
PEDRA DE GRAN: Pedra de granito.
PEITORIL: É un antepeito ou petril que se coloca nos lugares elevados para evitar caídas.
PETRIL: Muro de pedra que se coloca nas pontes ou arrimado ás edificacións, para evitar caídas, no primeiro caso e defendelas dos roces, no segundo.
PICOTA: Rolo ou columna de pedra onde se expuñan as cabezas dos reos ou dos axustizados.
PORTELO: Porta estreita por onde só pode pasar unha persoa.
POSTIGO: Porta falsa.
PONTE LEVADIZO: Ponte que se ergue á vontade dos defensores da fortaleza.
PULGADA: Medida equivalente a 2.33. cms. (Esta medida non era igual en todas partes)
RASTRELO: “Grade de ferro” que se coloca na porta dunha fortaleza.
REDUCTO: Obra da fortificación pechada por tódolos lados e sen flanqueos.
SALTEIRA: (adx.) Cando se refire a unha construcción, indícase que está realizada dun xeito tosco.
SOBRADO: Piso alto.
TORREÓN: Torre grande para defender unha fortaleza.
VARA: Medida equivalente a 9.33 cms. (Esta medida non era igual en todas partes)
VARA DE CASA: Ver “Bara de casa”.